Cổ tức là gì? Cách tính cổ tức

Trong giao dịch chứng khoán, đặc biệt là cổ phiếu, chắc hẳn nhà đầu tư đã nghe đến thuật ngữ cổ tức. Bài viết dưới đây, Becei sẽ có những chia sẻ chi tiết các vấn đề liên quan đến cổ tức bao gồm các hình thức chi trả cổ tức, cách tính cổ tức. Cùng theo dõi bạn nhé!

Cổ tức là gì?

Theo Khoản 5, Điều 4, Luật Doanh nghiệp 2020 quy định: “Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác.

Cụ thể, lợi nhuận ròng là khoảng chênh lệch giữa tổng doanh thu từ việc bán hàng hóa và dịch vụ, trừ đi tất cả các khoản chi phí bao gồm cả thuế thu nhập doanh nghiệp. Hay nói ngắn gọn, lợi nhuận ròng là khoản lãi của doanh nghiệp sau khi đóng thuế. 

Cổ tức là gì?

Cổ tức bao gồm 2 loại: cổ tức cổ phần ưu đãi và cổ tức cổ phần cổ thông. 

Theo Khoản 2, Điều 153, Luật Doanh nghiệp 2020:

Cổ tức trả cho cổ phần phổ thông được xác định căn cứ vào số lợi nhuận ròng đã thực hiện và khoản chi trả cổ tức được trích từ nguồn lợi nhuận giữ lại của công ty. Công ty cổ phần chỉ được trả cổ tức của cổ phần phổ thông khi có đủ các điều kiện sau đây:

  • Công ty đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.
  • Đã trích lập các quỹ công ty và bù đắp lỗ trước đó theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty.
  • Ngay sau khi trả hết số cổ tức, công ty vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác đến hạn.

Theo Khoản 1, Điều 117, Luật Doanh nghiệp 2020: “Cổ phần ưu đãi cổ tức là cổ phần được trả cổ tức với mức cao hơn so với mức cổ tức của cổ phần phổ thông hoặc mức ổn định hằng năm. Cổ tức được chia hằng năm gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng. Cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Mức cổ tức cố định cụ thể và phương thức xác định cổ tức thưởng được ghi rõ trong cổ phiếu của cổ phần ưu đãi cổ tức.”

Các hình thức chi trả cổ tức

Theo Khoản 3, Điều 135, Luật Doanh nghiệp 2020: “Cổ tức có thể được chi trả bằng tiền mặt, bằng cổ phần của công ty hoặc bằng tài sản khác quy định tại Điều lệ công ty. Nếu chi trả bằng tiền mặt thì phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam và theo các phương thức thanh toán theo quy định của pháp luật.” 

Cụ thể:

Các hình thức chi trả cổ tức

Hình thức chi trả cổ tức bằng tiền mặt

Trả cổ tức bằng tiền mặt là việc doanh nghiệp trả tiền mặt trực tiếp vào tài khoản chứng khoán của cổ đông với mệnh giá VNĐ, tương ứng lượng cổ phiếu cổ đông nắm giữ qua các phương thức:

  • Séc
  • Chuyển khoản
  • Lệnh trả tiền gửi bằng đường bưu điện

Hình thức chi trả cổ tức bằng cổ phần

Trong những trường hợp khác, các doanh nghiệp sẽ giữ lại phần lợi nhuận ròng để tiếp tục đầu tư, phát triển hoạt động kinh doanh, sản xuất. Chính vì thế, họ sẽ sử dụng cổ phiếu được phát hành hoặc cổ phiếu quỹ để chi trả cổ tức cho cổ đông thay cho tiền mặt. 

Tuy nhiên, với những cổ phiếu sử dụng để chi trả cổ tức thì doanh nghiệp không cần phải tiến hành các thủ tục chào bán cổ phần theo như quy định tại Điều 123, 124, 125, Luật Doanh nghiệp 2020. Công ty phải đăng ký tăng vốn điều lệ tương ứng với tổng giá trị mệnh giá các cổ phần dùng để chi trả cổ tức trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày hoàn thành việc thanh toán cổ tức.

Trả bằng tài sản khác quy định tại Điều lệ công ty

Hình thức chi trả cổ tức bằng tài sản khác theo quy định tại Điều lệ công ty ít phổ biến 2 hình thức vừa kể trên. Tài sản được chi trả sẽ tùy thuộc vào quy định của từng công ty/doanh nghiệp (nếu như có sử dụng hình thức này).

Cách tính cổ tức

Từ 2 hình thức chi trả cổ tức bằng tiền mặt và cổ phiếu nói trên, nhà đầu tư có thể tham khảo các cách tính dưới đây, để nắm được phần lợi nhuận mà mình sẽ nhận được khi tham gia giao dịch.

Cách tính cổ tức chi trả bằng tiền mặt

Cách tính cổ tức chi trả bằng tiền mặt dựa vào tỷ lệ như sau: 

Trong đó, cách tính cổ tức chi trả bằng tiền mặt luôn dựa trên cơ sở mệnh giá gốc của cổ phiếu. Hiện nay, theo Khoản 2, Điều 13, Luật Chứng khoán 2019 quy định: “Mệnh giá cổ phiếu, chứng chỉ quỹ chào bán ra công chúng là 10 nghìn đồng.” Vì vậy, các công ty cổ phần thường sẽ để mệnh giá cổ phần là 10.000 đồng/cổ phần khi lần đầu phát hành ra công chúng.

Ví dụ: 

Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh (mã chứng khoán BMP) tạm ứng cổ tức đợt 1 năm 2021 bằng tiền với tỷ lệ 12,5% mệnh giá (1 cổ phiếu được nhận 1.250 đồng).

Ngày đăng ký cuối cùng: 17/01/2022. Ngày giao dịch không hưởng quyền: 14/01/2022. Thời gian thực hiện: 10/02/2022.

Cách tính cổ tức chi trả bằng cổ phiếu

Đối với các doanh nghiệp chi trả cổ tức bằng cổ phiếu, nhà đầu tư sẽ nhận được thông báo có dạng 5:1, 10:1, 100:20, 100:30,… 

Ví dụ: 

Công ty Cổ phần Đầu tư Du lịch và Phát triển Thủy sản (mã chứng khoán DAT) trả cổ tức năm 2019 và năm 2020 bằng cổ phiếu với tỷ lệ 100:20 (người sở hữu 100 cổ phiếu được nhận 20 cổ phiếu mới).

Phương án làm tròn, phương án xử lý cổ phiếu lẻ: Số cổ phiếu phát hành thêm để trả cổ tức và phát hành thêm để tăng vốn cổ phần từ nguồn vốn chủ sở hữu khi được chia cho cổ đông sẽ được làm tròn xuống đến hàng đơn vị, số cổ phiếu lẻ hàng thập phân phát sinh do làm tròn xuống (nếu có) sẽ bị hủy bỏ.

Ngày giao dịch không hưởng quyền: 19/01/2022. Ngày đăng ký cuối cùng: 20/01/2022. 

Trả cổ tức bằng cổ phiếu hay tiền mặt thì tốt hơn?

Hiện nay, cả 2 hình thức chi trả cổ tức bằng cổ phiếu hay tiền mặt đều được hầu hết các doanh nghiệp lớn nhỏ vận dụng. Mỗi hình thức đều có những lợi ích và hạn chế riêng. 

Trả cổ tức bằng tiền mặt có thể sẽ là tiêu hao một lượng tiền lớn của doanh nghiệp, nhưng điều này chứng minh với cổ đông về khả năng chi trả và công ty đang hoạt động kinh doanh có lợi nhuận. Hơn nữa, hình thức này rất được lòng các nhà đầu tư, vì nhận được nguồn “tiền tươi” khi giao dịch.

Bên cạnh đó, trả cổ tức bằng cổ phiếu cũng được sử dụng rất nhiều, điều này giúp cho các nhà đầu tư dễ dàng giao dịch và chi trả. Khi đó, doanh nghiệp sẽ phát hành thêm cổ phiếu để trả cho cổ đông, như vậy tiền mặt sẽ được giữ lại để phục vụ cho hoạt động kinh doanh, sản xuất.  

Cách thức chi trả cổ tức

Theo Khoản 4, Điều 135, Luật Doanh nghiệp 2020 quy định: 

Cổ tức phải được thanh toán đầy đủ trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên.

Hội đồng quản trị lập danh sách cổ đông được nhận cổ tức, xác định mức cổ tức được trả đối với từng cổ phần, thời hạn và hình thức trả chậm nhất là 30 ngày trước mỗi lần trả cổ tức. Thông báo về trả cổ tức được gửi bằng phương thức để bảo đảm đến cổ đông theo địa chỉ đăng ký trong sổ đăng ký cổ đông chậm nhất là 15 ngày trước khi thực hiện trả cổ tức. Thông báo phải bao gồm các nội dung sau đây:

  1. Tên công ty và địa chỉ trụ sở chính của công ty
  2. Họ, tên, địa chỉ liên lạc, quốc tịch, số giấy tờ pháp lý của cá nhân đối với cổ đông là cá nhân
  3. Tên, mã số doanh nghiệp hoặc số giấy tờ pháp lý của tổ chức, địa chỉ trụ sở chính đối với cổ đông là tổ chức
  4. Số lượng cổ phần từng loại của cổ đông, mức cổ tức đối với từng cổ phần và tổng số cổ tức mà cổ đông đó được nhận
  5. Thời điểm và phương thức trả cổ tức
  6. Họ, tên, chữ ký của Chủ tịch Hội đồng quản trị và người đại diện theo pháp luật của công ty

Ưu nhược điểm của cổ tức 

Trả cổ tức bằng tiền mặt

Ưu điểm

  • Đảm bảo chắc chắn lợi nhuận cho nhà đầu tư khi giao dịch cổ phiếu.
  • Chứng minh khả năng chi trả, dòng tiền vững mạnh của công ty. Giúp nhà đầu tư có thể so sánh, đối chiếu các doanh nghiệp để lựa chọn nơi đầu tư an toàn.

Nhược điểm

  • Nhà đầu tư phải chịu 2 lần thuế: thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân.
  • Đối với các doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, việc chi trả cổ tức bằng tiền mặt sẽ làm hao hụt một lượng lớn ngân sách, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Trả cổ tức bằng cổ phiếu

Ưu điểm

  • Tăng tính thanh khoản đổi với những cổ phiếu có tính thanh khoản kém. 
  • Nhà đầu tư tránh được việc đánh thuế 2 lần.
  • Doanh nghiệp có thể giữ lại tiền mặt để cải thiện, nâng cao chất lượng kinh doanh, sản xuất.

Nhược điểm

  • Nhà đầu tư phải chờ 2-3 tháng để cổ phiếu mới phát hành về tài khoản mới có thể bán được cổ phiếu trả cổ tức.
  • Trường hợp doanh nghiệp đầu tư những dự án không hiệu quả, khiến giá cổ phiếu giảm thêm.
  • Với những cổ phiếu lẻ, nhà đầu tư sẽ khó bán được.

Lời kết

Hy vọng với những chia sẻ trong bài viết trên đã giúp bạn có thêm nhiều kiến thức cần thiết về cổ tức, các hình thức chi trả cổ tức, cũng như cách tính cổ tức để áp dụng vào quá trình giao dịch của mình. Chúc các bạn thành công!